و مالك أزمتها . و أمّا علم المنطق و الكلام ، فهو الشيخ الرئيس فيهما و الإمام ، و له قدس سرّه في التفسير ، و الحديث ، و فنون العربية كتب كثيرة - انتهى ملخصا من رجال العلّامة الطباطبائى « 1 » . بالجمله : آن جناب فرزند خواهر محقّق حلّى است ، و تصانيفش در علوم با آن‌كه تمام در نهايت تحقيق و تدقيق است به مرتبه‌اى بوده كه حساب كردند اگر تقسيم شود بر ايّام عمر شريفش از مهد تا لحد ، نصيب هر روزى كراسى « 2 » شود و شيخ ابو على در منتهى المقال از مجمع البحرين نقل كرده كه ، بعض فضلا پانصد مجلد از مصنّفات علّامه به خط خود علّامه ديدند . پس شيخ ابو على گفته ، بلكه در كتاب روضة العارفين نقل كرده از بعض شرّاح تجريد كه از براى علّامه قريب هزار تصنيف است « 3 » . انتهى . و از سيد عبد الله شوشترى نقل كرده است كه ، جناب علّامه رسيد به درجهء اجتهاد در حالتى كه كودك بود و قلم تكليف بر او جارى نشده بود و مردم منتظر بودند كه به تكليف برسد براى آن‌كه تقليد او را نمايند . و سيد شهيد قاضى نور الله شوشترى در مجالس المؤمنين « 4 » در ضمن احوال آية الله علّامه حلّى فرموده كه ، از جمله مراتب عاليه كه جناب شيخ به آن امتياز دارد آن است كه بر السنهء اهل ايمان اشتهار يافته كه يكى از علماى اهل سنّت كه در بعضى فنون علمى ، استاد جناب شيخ بود كتابى در رد مذهب شيعهء اماميه نوشته و در مجالس آن را بر مردم مىخواند و اضلال ايشان مىنمود و از بيم آن‌كه مبادا كسى از علماى شيعه رد آن نمايد آن را به كسى نمىداد كه بنويسد ، و جناب شيخ هميشه حيله مىانگيخت كه آن را به دست آورد تا رد آن نمايد ، لاجرم علاقهء استاد و شاگردى را وسيلهء التماس عاريت كتاب مذكور كرد و چون آن شخص نخواست كه يك‌باره دست رد بر سينه التماس او نهد گفت : سوگند ياد كرده‌ام كه اين كتاب را زياده از يك شب پيش كسى

--> ( 1 ) . ر . ك : رجال السيد بحر العلوم ( الفوائد الرجاليه ) ، ج 2 ، ص 257 - 287 ( 2 ) . ابن خاتون عاملى در شرح اربعين فرموده كه كثرت تصنيف علّامه به مرتبه‌اى رسيده كه محاسب و هم به ازاى هر روز از عمر شريفش هزار بيت تخمين كرده است قلم بيان را چه گنجايش تحرير مراتب فضل و تعداد تصانيف اوست ، ما برح سعيه مشكورا و قدره مرفوعا ( منه رحمه الله ) ( 3 ) . منتهى المقال ، ص 108 ( 4 ) . مجالس المؤمنين ، ج 1 ، ص 573